حمله به کریدور های هویت بخش کشاورزی و راهبردی ایران

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی وزارت جهاد کشاورزی،در پی تحولات اخیر و اهمیت روز افزون کریدور های ترانزیتی در تامین امنیت غذایی و توسعه تجارت منطقه ای سهیل رجبی،رئیس اداره روابط بین الملل جهد کشاورزی در یاد داشتی با عنوان ((حمله به کریدور های هویت بخش کشاورزی و راهبردی ایران؛نبرد بر سر ژئو پلیتیک اوراسیا))،ابعاد ژئوپلیتیکی این رخداد و تاثیر آن بر دیپلماسی کشاورزی،زنجیره تامین کالاهای اساسی و جایگاه ایران بر کریدور های بین المللی را بررسی کرده است.

حمله به پل راه آهن آق تکه خان در آق قلا را نباید صرفا حمله ای به یک زیرساخت عمرانی یا یک گره ریلی دانست. این رخداد را باید در چهارچوب رقابت فزاینده قدرت های بزرگ بر سر کنترل کریدور های راهبردی اوراسیا،امنیت غذایی و زنجیره های تامین محصولات کشاورزی تحلیل کرد.

در نظام بین الملل امروز، ژئوپلیتیک دیگر تنها به کنترل سرزمین محدود نمی شود؛ بلکه کنترل مسیرهای ترانزیتی،شبکه های لجستیکی،زنجیره های تامین غذا و کریدور های تجارت کشاورزی، به یکی از مهمترین مولفه های قدرت ملی تبدیل شده است. از این منظر،هرگونه تهدید علیه زیرساخت های حمل و نقل،علاوه بر آثار اقتصادی،پیامد های مستقیمی بر امنیت غذایی و پایداری تجارت منطقه ای دارد.

برای جمهوری اسلامی ایران،این موضوع از منظر دیپلماسی کشاورزی اهمیت ویژه ای دارد. مرز اینچه برون،به عنوان یکی از مهم ترین دروازه های زمینی کشور به آسیای مرکزی،روسیه و اتحادی اقتصادی اوراسیا،نقش اساسی در تامین امنیت غذایی و توسعه تجارت کشاورزی ایران ایفا می کند.بخش قابل توجهی از دانه های روغنی،غلات،نهاده های دامی و سایر کالا های اساسیاز طریق این کریدور و در تعامل با قزاقستان،روسیه و دیگر کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا وارد کشور میشود. از این رو، امنیت این مسیرتنها یک مسئله حمل و نقلی نیست، بلکه مستقیما با ثبات بازار،پایداری زنجیره تامین و تاب آوری اقتصاد کشاورزی کشور پیوند خورده است.

در چهارچوب نظریه واقع گرایی،قدرت های بزرگ همواره در پی جلوگیری از افزایش ظرفیت های راهبردی رقبای خود هستند. به همین دلیل،هرکریدوری که بتواند قدرت اقتصادی تجاری وژئو پلیتیکی یک کشور را افزایش دهد،به بخشی از رقابت امنیتی تبدیل می شود . امروز کریدورهای حمل و نقل،فراتر از مسیر جا به جایی کالا،به زیرساخت های توزیع قدرت،تجارت و امنیت غذایی در اوراسیا تبدیل شده اند.

اهمیت این موضوع با توسعه کریدور بین المللی شمال-جنوب و گسترش پیوند های ریلی با آسیای مرکزی ، روسیه و سایر کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا بیش از گذشته آشکار شده است . این کریدور،علاوه بر کاهش زمان و هزینه حمل و نقل،یکی از مهم ترین مسیرهای تبادل غلات،دانه های روغنی،نهاده های دامی و سایر کالاهای اساسی محسوب می شود. توسعه این مسیر ضمن ارتقای جایگاه ژئو اکونومیک ایران، میتواند به تنوع بخشی مبادی تامین کالاهای اساسی و افزایش امنیت غذایی کشور کمک کند.

در سال های اخیر،اجرای موافقت نامه تجارت آزاد میان جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز فرصت های تازه ای برای توسعه تجارت کشاورزی،افزایش صادرات محصولات ایرانی و تسهیل واردات کالاهای اساسی فراهم کرده است. در این میان مرز اینچه برون به عنوان یکی از مهمترین دروازه های زمینی ایران،نقش کلیدی در بهره برداری از ظرفیت های این موافقت نامه و توسعه تعاملات اقتصادی با قزاقستان،روسیه و دیگر اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا برعهده دارد.

تحولات اخیر نشان می دهد رقابت های قدرت های بزرگ صرفا بر آبراه ها و تنگه های راهبردی متمرکز نیست،بلکه به قلب کریدورهای زمینی اوراسیا نیز افزایش یافته است. شاخه شرقی کریدور شمال جنوب که از مسیر اینچه برون،ترکمنستان، قزاقستان و روسیه عبور میکند،یکی ازمهمترین شریان های اتصال ایران به بازارهای اوراسیا به شمار می رود. هرگونه اختلال در این مسیر،علاوه بر تاثیر بر ترانزیت منطقه ای ، زنجیره تامین کالاهای اساسی،تجارت محصولات کشاورزی و امنیت غذایی کشور را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.

از این منظر،دیپلماسی کشاورزی جمهوری اسلامی ایران صرفا به توسعه صادرات محدود نمی شود،بلکه تامین پایدار کالاهای اساسی،تقویت همکاری با کشور های تولید کننده غلات و دانه های روغنی،توسعه زیر ساخت های لجستیکی، انتقال فناوری، سرمایه گذاری مشترک و ایجاد زنجیره های ارزش منطقه ای را نیز در برمیگیرد. قزاقستان و روسیه به عنوان دو شریک راهبردی ایران در حوزه کشاورزی و امنیت غذایی،جایگاه ویژه ای در این راهبرد دارند و تعمیق همکاری با این کشورها می تواند تاب آوری زنجیره تامین کشور را در شرایط بحران افزایش دهد.

از منظر مطالعات امنیتی آن چه امروز شاهد آن هستیم،گسترش جنگ زیرساخت هاست،جنگی که در آن خطوط ریلی،بنادر،مراکز لجستیکی و کریدور های بین المللی به اهداف اصلی رقابت تبدیل شده اند . هدف این اقدامات صرفا تخریب فیزیکی نیست،بلکه افزایش هزینه های لجستیکی،ایجاد اختلال در زنجیره های تامین کاهش جذابیت سرمایه گذاری و تضعیف ظرفیت های ژئواکونومیک کشورهاست.

در چنین شرایطی،سرعت بازسازی زیرساخت ها و استمرار فعالیت کریدور های حمل و نقل ، خود بخشی از بازدارندگی ملی محسوب می شود. هر اندازه جریان تجارت کالاهای اساسی،نهادهای کشاورزی و مبادلات منطقه ای با وقفه کمتری ادامه یابد ، اثربخشی راهبرد اخلال کاهش یافته و پیام روشنی از اقتدار،تاب آوری و توان مدیریتی جمهوری اسلامی ایران به شرکای منطقه ای و بازیگران بین المللی مخابره خواهد شد.

امروز حفاظت از کریدور های ترانزیتی،توسعه زیرساخت های ریلی و لجستیکی،تسهیل تجارت فرامرزی و تعمیق همکاری با کشورهای همسایه و اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا،صرفا یک ضرورت اقتصادی نیست،بلکه بخشی از راهبرد امنیت ملی و دیپلماسی اقتصادی کشور به شمار می رود..

در این میان،وزارت جهاد کشاورزی با بهره گیری از ظرفیت دیپلماسی کشاورزی،توسعه همکاری های دو جانبه و چند جانبه،مشارکت فعال در سازوکارهای منطقه ای و تقویت تعامل با بخش خصوصی،نقش مهمی در تضمین امنیت غذایی،پایداری زنجیره تامین و ارتقای جایگاه ایران در تجارت کشاورزی اوراسیا ایفا می کند.

در نهایت،آن چه امروز در اوراسیا جریان دارد،تنها رقابت بر سر یک پل یا یک خط آهن نیست ؛ بلکه رقابتی بر سر کنترل مسیرهای آینده تجارت،امنیت غذایی،زنجیره های تامین و نفوذ ژئو اکونومیک است. جمهوری اسلامی ایران،با برخورداری از موقعیت ممتاز جغرافیایی و قرارگرفتن در تقاطع کریدورهای بین المللی،از ظرفیت کم نظیری از ایفای نقش به عنوان حلقه اتصال آسیای مرکزی قفقاز،روسیه،خلیج فارس و بازارهای منطقه ای برخوردار است.

از این رو،صیانت از امنیت کریدورهای ترانزیتی،توسعه زیرساخت های لجستیکی،تعمیق همکاری های کشاورزی با روسیه،قزاقستان و سایر کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و بهره گیری از ظرفیت های موافقت نامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا،تنها یک ضرورت اقتصادی نیست؛بلکه بخشی از راهبرد کلان جمهوری اسلامی ایران برای تقویت امنیت غذایی،توسعه دیپلماسی کشاورزی و تثبیت جایگاه کشور به عنوان یکی از محورهای اصلی تجارت کشاورزی و لجستیک منطقه در نظم نوین اوراسیا به شمار می رود.